„Hvað ef einn af áhættuþáttum nútímalífsins er einfaldlega sá að við erum of lítið úti?“ spyr Kristín Sigurðardóttir, slysa- og bráðalæknir. „Við þekkjum vel áhrif reykinga, hreyfingarleysis og óholls mataræðis á heilsuna, en tölum mun minna um það sem ég kalla náttúruleysi.“
Kristín hefur um árabil sinnt heilsueflingu, forvörnum og kennslu. Hún kennir við Háskóla Íslands og Háskólann í Reykjavík, situr í Lýðheilsuráði Læknafélags Íslands og heldur reglulega fyrirlestra um heilsu, seiglu og streitustjórnun fyrir atvinnulífið. Hún rekur einnig fyrirtækið Á heildina litið, þar sem lögð er áhersla á það hvernig fólk getur eflt heilsu sína, seiglu, samskipti og árangur í síbreytilegu samfélagi.
Náttúruleysi er vanmetinn áhættuþáttur
Í fyrirlestrum sínum bendir Kristín á að margir Vesturlandabúar hafi aldrei búið við meiri þægindi en samt glími sífellt fleiri við þreytu, streitu og svefnvanda. Hún telur að ein skýringin sé sú að við höfum fjarlægst það umhverfi sem líkamar okkar þróuðust til að lifa í, en það er náttúran. Hún notar hugtakið náttúruleysi til að lýsa því þegar tengsl okkar við náttúruna hafa rofnað.
„Hugtakið er íslensk þýðing mín á Nature Deficit Disorder. Það lýsir þeim áhrifum sem það getur haft á líkamlega og andlega heilsu þegar við verjum of litlum tíma utandyra. Ég tel að náttúruleysi sé áhættuþáttur fyrir heilsu, rétt eins og reykingar eða kyrrseta.“ Hún bendir á að maðurinn hafi þróast í nánu sambandi við náttúruna en búi nú við allt aðrar aðstæður. „Richard Louv, sem setti þetta hugtak fram, var í fyrstu að vísa til þessara miklu breytinga í nútímalífi okkar mannfólksins. Þegar börnin voru ekki lengur að alast upp eins mikið utandyra og í skóginum, en mjög fljótt víkkaði merking hugtaksins út og fór að eiga við um okkur öll,“ segir hún.
Þegar við fjarlægjumst náttúruna
Aðspurð hvers vegna hún telji náttúruleysi eina af stærstu heilsuáskorunum nútímans segir Kristín svarið í raun einfalt. „Við erum hluti af vistkerfi jarðar og höfum þróast í nánu samspili við náttúruna. Þegar við röskum því jafnvægi, eða fjarlægjumst það umhverfi sem líkami okkar þróaðist í, aukast líkurnar á að það fari illa með okkur á endanum. Þetta þurfum við að hafa í huga þegar við skipuleggjum samfélagið og tökum ákvarðanir um lífsstíl og umhverfi,“ segir hún og bætir við að þegar hún var í læknisfræði í lok síðustu aldar var talið að um 40% þeirra sjúkdóma sem heilbrigðiskerfi Vesturlanda glímdu við tengdust lífsstíl. „ Í dag er talið að hlutfallið sé komið yfir 80%. Það sýnir að tækifærin til að efla forvarnir og bæta heilsu fólks eru gríðarleg.“
Líkamsklukkan þarf náttúrulega birtu
Kristín segir að birta sé einn mikilvægasti þátturinn þegar kemur að heilsu og vellíðan. „Birta og myrkur stýra líkamsklukkunni okkar. Hún stjórnar í raun takti líkamans, líkt og hljómsveitarstjóri stjórnar hljómsveit. Þegar líkamsklukkan er vel stillt vinna kerfi líkamans betur saman.“
Hún segir nútímalífsstílinn hins vegar oft vinna gegn þessari náttúrulegu stillingu. „Við eyðum um 90% tíma okkar innandyra og fáum því síður náttúruleg skilaboð frá birtu dagsins og myrkri kvöldsins. Auk þess geta skjáir og sterk LED-lýsing á kvöldin ruglað líkamsklukkuna og gert líkamanum erfiðara fyrir að undirbúa sig fyrir svefn.“
Lítil skref geta skipt miklu
Kristín segir að það þurfi ekki róttækar breytingar til að færa sig nær náttúrulegri lífsstíl. „Byrjaðu daginn á að fara út eða opna gluggann og njóta morgunbirtunnar. Reyndu að fá náttúrulega birtu yfir daginn, hreyfðu þig reglulega og gefðu líkamanum tækifæri til að njóta myrkursins á kvöldin. Það styður bæði svefn, endurheimt og orku.“
Hún hvetur fólk einnig til að huga að grunnstoðum heilsunnar. „Við þurfum hreint loft, hreint vatn, næringarríkan mat, hreyfingu, náttúru og góð samskipti við annað fólk. Þetta eru einföld atriði en þau skipta meira máli en við gerum okkur oft grein fyrir.“
Eitt ráð sem allir geta tileinkað sér
Ef Kristín mætti velja eina daglega venju sem hún vildi að fleiri tileinkuðu sér væri svarið einfalt. „Þegar þú vaknar skaltu minna þig á hvað það er dýrmætt að vera á lífi. Farðu svo út eða opnaðu gluggann og njóttu morgunbirtunnar. Það kemur þér af stað inn í daginn og hjálpar líkamanum bókstaflega að stilla líkamsklukkuna.“
