Á undanförnum árum hafa rannsóknir varpað nýju ljósi á mikilvægi örveruflóru þarmanna fyrir heildræna heilsu okkar. Þarmarnir gera mun meira en að melta matinn því þeir hafa áhrif á ónæmiskerfið, efnaskipti og jafnvel andlega líðan. En hvað getum við sjálf gert til að hlúa að þessu innra vistkerfi? Dr. Birna G. Ásbjörnsdóttir, doktor í heilbrigðisvísindum, segir að svarið liggi ekki í skyndilausnum heldur litlum ákvörðunum sem við tökum á hverjum degi.
Dr. Birna hefur á síðastliðnum árum rannsakað samspil meltingar, örveruflóru þarmanna og almennrar heilsu. Að hennar sögn hefur skilningur vísindanna á þessu flókna vistkerfi aukist gríðarlega á undanförnum árum og sýnt að áhrif þess ná langt út fyrir meltinguna. „Við tölum gjarnan um þarmaflóru en ég kýs frekar að nota hugtakið örveruflóra þarmanna því það lýsir betur því lifandi vistkerfi sem þar er að finna. Rannsóknir síðustu ára hafa sýnt að þetta örveruvistkerfi á í stöðugum samskiptum við ónæmiskerfið, efnaskiptin og heilann og hefur þannig áhrif á bæði líkamlega og andlega heilsu,“ segir hún.
Meltingin er eitt mikilvægasta grunnkerfi líkamans
Birna bendir á að meltingin sé einn mikilvægasti hornsteinn góðrar heilsu og þegar við hlúum að innra vistkerfi líkamans styðjum við um leið við fjölmörg önnur líffræðileg kerfi sem vinna saman að því að viðhalda heilsu og vellíðan.
Meltingarkerfið sinnir mun stærra hlutverki en að brjóta niður fæðuna sem við borðum. Þar fer fram upptaka næringarefna, stór hluti ónæmiskerfisins á sér þar heimili og í þörmunum býr fjölbreytt örveruflóra sem gegnir lykilhlutverki fyrir heilsuna.
„Rannsóknir benda sífellt sterkara til þess að heilbrigt og fjölbreytt innra vistkerfi geti stutt við góða meltingu, eðlilega ónæmisstarfsemi og almenna vellíðan. Þetta undirstrikar hversu nátengd líffræðileg kerfi líkamans eru,“ segir Birna.
Að hennar mati hefur mataræðið líklega mest áhrif, og þá sérstaklega fjölbreytnin í því sem við borðum. „Regluleg neysla trefjaríkra fæðutegunda, heilkorna, bauna, hneta, fræja, ávaxta, grænmetis og gerjaðra matvæla getur stutt við fjölbreytta örveruflóru. En örveruflóran mótast ekki aðeins af fæðunni. Svefn, regluleg hreyfing, streitustjórnun og lyfjanotkun, sérstaklega óþarfa sýklalyf, geta einnig haft mikil áhrif. „Þess vegna lít ég á heilbrigði sem samspil margra daglegra venja frekar en eins ákveðins þáttar.“
Fjölbreytnin skiptir mestu máli
Ef Birna ætti að nefna eitt atriði sem styður best við örveruflóruna væri það fjölbreytni. „Mismunandi fæðutegundir úr jurtaríkinu innihalda ólíkar trefjar og plöntuefni sem næra mismunandi tegundir örvera. Ég hvet fólk því frekar til að huga að fjölbreytni en að einblína á einhverja eina fæðutegund. Ávextir, grænmeti, baunir, heilkorn, hnetur og fræ eru góður grunnur og gerjuð matvæli geta einnig verið mikilvæg viðbót fyrir marga.“
Hún segir algengt að fólk leiti að skyndilausnum þegar meltingin er ekki í lagi. „Margir vonast eftir því að eitt fæðubótarefni, ein ofurfæða eða það að útiloka ákveðin matvæli leysi vandann. En góð heilsa byggir fyrst og fremst á umhyggju fyrir sjálfum sér. Harkalegar aðgerðir eins og strangir kúrar eða óþarfa útilokanir gera oft meira ógagn en gagn.“ Birna segist því frekar vilja tala um að hlúa að örveruflórunni en að „laga“ hana. „Hún er lifandi vistkerfi sem bregst stöðugt við því hvernig við lifum, borðum og hugsum um okkur sjálf.“
Enginn einn mælikvarði segir alla söguna
En hvernig vitum við hvort örveruflóran sé heilbrigð? „Það er enginn einn mælikvarði sem segir okkur það enda er örveruflóran einstaklingsbundin. Reglulegar hægðir, góð melting og almenn vellíðan eru vissulega jákvæð merki en meltingareinkenni geta átt sér margar skýringar. Þess vegna horfi ég frekar á heildarmyndina en eitt einkenni.“
Eitt ráð sem allir geta tileinkað sér
Ef Birna ætti að gefa eitt einfalt heilsuráð væri það skýrt: „Hugið að fjölbreytni í fæðuvali. Í stað þess að einblína á eina fæðutegund eða eina reglu er mun verðmætara að borða fjölbreytt úrval jurtafæðis. Fjölbreytni skapar seiglu, það á jafnt við um náttúruna og örveruflóru þarmanna,“ segir hún og bætir við að svefn, regluleg hreyfing og streitustjórnun séu ekki síður mikilvægir þættir. „Heilsa veltur ekki á einhverju einu og við náum henni ekki með einu átaki. Hún er ferðalag sem byggist á þeim ákvörðunum sem við tökum á hverjum degi. Þegar við hlúum að fjölbreytni í mataræði og lífsstíl erum við um leið að hlúa að því mikilvæga vistkerfi sem býr innra með okkur.“
